De National Gallery van Londen bezit ongeveer 2.300 schilderijen. Hoewel er in Europa grotere collecties bestaan, is de waarde ervan gelegen in het encyclopedische karakter van de collectie die de periode beslaat van de 13e eeuw tot het begin van de 20e eeuw. Alle belangrijke kunstenaars zijn vertegenwoordigd, soms met werken die zo betekenisvol zijn dat ze ook in kunstgeschiedenisboeken voorkomen.
- National Gallery: de oorsprong
- National Gallery: de periode van 1200 tot 1500
- De Slag bij San Romano van Paolo Uccello
- De Doop van Christus van Piero della Francesca
- De echtgenoten Arnolfini van Jan Van Eyck
- De Maagd der Rotsen van Leonardo da Vinci
- National Gallery: de 16e eeuw
- De ambassadeurs van Hans Holbein de Jonge
- Bacchus en Ariadne van Titiaan
Deze gids stelt je in staat het museum te bezoeken via veertien van de beroemdste en belangrijkste werken, om zo een overzicht te krijgen van de belangrijkste momenten uit de geschiedenis van de westerse schilderkunst.
National Gallery: de oorsprong
De National Gallery in Londen ontstond in 1824 met een bijzondere achtergrond. Aan het einde van de 18e eeuw werden in heel Europa de koninklijke collecties van verschillende staten genationaliseerd: zo was bijvoorbeeld de Franse koninklijke collectie de basis voor het Louvre. De Engelse vorsten volgden deze trend niet en kozen ervoor hun collectie volledig in eigendom te behouden. Intellectuelen en politici voelden echter de behoefte aan een collectie die de bevolking kon onderwijzen. De gelegenheid ontstond toen de Britse overheid 38 schilderijen kocht van de erfgenamen van ondernemer John Julius Angerstein. Sindsdien is de collectie gegroeid tot ongeveer 2.300 werken.
Voor het onderbrengen van het museum werd Trafalgar Square gekozen: hoewel het functioneler zou zijn geweest het gebouw in het museumpole van South Kensington te plaatsen, heeft de keuze om de collectie dicht bij de machtscentra (Buckingham Palace en het Parlement) te exposeren een duidelijke politieke betekenis. De ruimte is altijd beperkt geweest en het gebouw heeft verschillende aanpassingen ondergaan in lijn met de groei van de collectie. De laatste uitbreiding is de Sainsbury Wing, waar onze rondleiding begint.
National Gallery: de periode van 1200 tot 1500
De Slag bij San Romano van Paolo Uccello
Religieuze schilderkunst is het hoofdonderwerp van de eerste zalen, en in deze context vormt Paolo Uccello met zijn Slag bij San Romano een uitzondering. Het is namelijk een werk bestemd voor de koopmans-burgerij van Florence uit de 15e eeuw. Het schilderij maakte deel uit van een serie van drie (de andere twee zijn te zien in het Louvre en in de Uffizi) waarin het minder gaat om het traditionele beeld van de slag, maar meer om het benadrukken van de overwinning van Florence en de figuur van de legeraanvoerder Niccolò da Tolentino. Wat het werk van Paolo Uccello kenmerkt is het onderzoek naar perspectief, dat in deze periode door kunstenaars werd ontdekt en hier wordt getest met het raster van gebroken speren op de grond.
De Doop van Christus van Piero della Francesca
Zaal 61 is gewijd aan twee grote meesters uit de 15e eeuw: Rafaël en Piero della Francesca, van wie Rafaël zelf het grote talent bewonderde om geometrische ritmes te integreren met de natuur. Niet toevallig was Piero della Francesca ook wiskundige. De Doop van Christus is het oudst bewaard gebleven werk van deze kunstenaar. Hierin worden wiskundige principes gebruikt om zowel de compositie harmonieus in balans te brengen als om perspectivische effecten te creëren. Het landschap waarin het tafereel geplaatst is, is dat van Borgo Sansepolcro, de bestemming van het werk: zo werden de toeschouwers direct betrokken bij het evangelieverhaal.
De echtgenoten Arnolfini van Jan Van Eyck
Onder de buitenlandse werken uit deze periode valt het beroemde schilderij De echtgenoten Arnolfini van Jan Van Eyck op, het eerste Nederlandse werk dat door de National Gallery werd verworven. Het is een raadselachtig schilderij dat de rijkdom van het paar toont, maar zonder overdadige pronk. Het meest mysterieuze element is de reflectie in de spiegel, waar twee mannen worden gezien die de kamer binnenkomen. De inscriptie boven de spiegel, “Jan Van Eyck was hier. 1443” suggereert dat de twee mannen de schilder en zijn assistent zijn.
De Maagd der Rotsen van Leonardo da Vinci
De route door de Sainsbury Wing eindigt in zaal 66 met de wereldberoemde Maagd der Rotsen van Leonardo da Vinci. Het werk werd besteld door de familie Sforza uit Milaan in een tijd van hevige discussie over de Onbevlekte Ontvangenis. Voorstanders van deze leer stelden dat Maria door God was geschapen vóór de schepping van de wereld en dus vóór de erfzonde. Vandaar de keuze voor een primitief rotslandschap waarin ook de weinige bloemen die voorkomen niet natuurlijk zijn, maar verzonnen. In dit schilderij past Leonardo zijn studies over luchtperspectief toe en de verschillen in kleurwaarneming afhankelijk van de afstand van de kijker.
National Gallery: de 16e eeuw
De 16e eeuw is de eeuw van de Lutherse Reformatie, die in de Duitse landen leidde tot een drastische vermindering van religieuze schilderkunst en een toename van portretten.
De ambassadeurs van Hans Holbein de Jonge
Zo verhuisde Hans Holbein de Jonge naar Londen om hofschilder te worden van Hendrik VIII. De National Gallery bewaart het beroemde schilderij De ambassadeurs: het is een dubbelportret van de Franse ambassadeur Dinteville en de bisschop van Lavaur. Het schilderij zit vol symbolen die verwijzen naar politiek en religie, weergegeven door de voorwerpen op de tafel. Beelden uit deze tijd bevatten vaak meer of minder expliciete boodschappen over de kwetsbaarheid van het leven. Hier wordt het memento mori gesymboliseerd door de vreemde afbeelding onderaan, waar vanuit de rechterkant bekeken een schedel verschijnt.
De 16e eeuw is een grote eeuw voor de Italiaanse kunst. Het pauselijke hof bood Michelangelo en Rafaël de gelegenheid hun prachtige kunst te ontwikkelen. Ook steden als Venetië, Ferrara en Bologna waren broedplaatsen van belangrijke kunstenaars. Titiaan is er een van en hij is vertegenwoordigd in de National Gallery met talrijke werken, waaronder Bacchus en Ariadne. Het schilderij toont het moment van verliefdheid tussen de twee figuren, met Ariadne die net verlaten is op Naxos en Bacchus die terugkeert uit India vergezeld door zijn bonte gevolg. De meesterschap in het gebruik van de beste pigmenten uit die tijd en de vertelkunst van de compositie maakten het tot een zeer beroemd werk, voorbeeld voor vele andere met hetzelfde onderwerp.
