Londen is de politieke hoofdstad van het Verenigd Koninkrijk, maar ook de literaire hoofdstad. Een voorstel voor enkele wandelroutes met als thema literatuur in Londen. De literaire plekken in Londen zijn honderden. Laten we proberen enkele van de belangrijkste te ontdekken met deze wandelroutes door verschillende wijken van Londen.
Het Londen van William Shakespeare
Het begin van de carrière van William Shakespeare is verbonden aan de wijk Shoreditch. Dit gebied, dat tegenwoordig bekend staat om het nachtleven, huisvestte sinds de Middeleeuwen een belangrijk klooster gewijd aan Sint-Jan de Doper.
Met de ontbinding van de kloosterorden door Hendrik VIII, werd in 1536 het klooster ontruimd en werd het een van de zogenaamde liberty: kloosters stonden namelijk buiten de gewone wetten en deze praktijk bleef worden toegepast in hun gebieden, zelfs nadat ze niet langer onder religieuze orden vielen. De libertys trokken twee groepen mensen aan: zij die aan de rand van de wet leefden en kunstenaars, die hier niet gecensureerd konden worden.
Zo verrezen langs het huidige Curtain Road (vernoemd naar de vrijheidsmuur van het klooster van Sint-Jan de Doper) twee concurrerende theaters: het Curtain Theatre en The Theatre. The Theatre was de thuisbasis van de Lord Chamberlain’s Men, het theatergezelschap waar Shakespeare zowel schrijver als acteur was. De zoon van de eigenaar, Richard Burbage, die de hoofdacteur was, vertolkte hier rollen als Hamlet, Othello en Koning Lear. Toen het huurcontract voor het terrein bijna afliep, ontstond een geschil tussen de eigenaren en de Lord Chamberlain’s Men. Het theater werd tijdelijk gesloten en het gezelschap moest uitwijken naar het Curtain Theatre.
Burbage, bang het theater te verliezen, organiseerde ’s nachts een ploeg mannen die het stuk voor stuk demonteerden en naar Southwark verhuisden. Zo werd het Globe Theatre geboren.
Globe Theatre
Het gebied werd gekozen omdat het buiten de jurisdictie van de City lag, die theaters verbood. Naast de oorspronkelijke locatie van het Globe, op het huidige Park Road, stond het concurrerende Rose Theatre, waarvan de fundamenten te bezichtigen zijn tijdens rondleidingen. Tegenwoordig is het Shakespeare’s Globe Theatre te bezoeken, een getrouwe reconstructie van het zeventiende-eeuwse theater, niet ver van het origineel, waar men de sfeer van Elizabethaans theater kan ervaren door een van de zomervoorstellingen bij te wonen.
Vanwege deze toneelwijk-rol woonden veel acteurs in Southwark. Hun parochiekerk was de Southwark Cathedral, oorspronkelijk de oudste gotische kerk van Londen (9e eeuw na Christus). Ongeveer de helft van de in het First Folio genoemde acteurs, de eerste gedrukte editie van Shakespeare’s werken, is geregistreerd in de kerkboeken, net als de Bard zelf, aan wie binnen de kathedraal een monument is gewijd. In de Southwark Cathedral ligt Edmund Shakespeare, de broer van William, ook acteur, begraven.
De wijken Bloomsbury en Fitzrovia: Virginia Woolf en Charles Dickens
Niet ver van het British Museum ligt de wijk Fitzrovia, historisch verbonden met het bohémien kunstenaarscollectief dat er begin twintigste eeuw leefde. De beroemdste was Virginia Woolf, die tussen 1907 en 1911 woonde op nummer 29 van Fitzroy Square (waar eerder de toneelschrijver George Bernard Shaw had gewoond). Virginia Woolf richtte in dit huis samen met haar broers Thoby en Adrian de Bloomsbury Group op, een gezelschap van kunstenaars, oorspronkelijk afkomstig van de Universiteit van Cambridge, bekend om hun losbandige levensstijl.
Er was een gezegde dat deze groep typeerde: couples who live in squares and have triangular relationships. Inderdaad kenmerken de mooie vierkante pleinen deze buurt en Virginia Woolf woonde ook op nummer 46 Gordon Square en nummer 52 van Tavistock Square. In dit laatste appartement schreef ze enkele van haar bekendste werken, waaronder Orlando en De Golven.
De plek waar kunstenaars uit de omgeving graag gingen drinken (bijna nooit met mate) was de Fitzroy Tavern, in Charlotte Street. Deze pub was populair tussen de jaren twintig en veertig en had vaste klanten als George Orwell, Dylan Thomas en de satanist Aleister Crowley, die ook een drankje voor de pub bedacht. Eind jaren dertig trokken sommige kunstenaars de nabijgelegen pub Wheatsheaf in Rathbone Place voor. Zowel de Fitzroy Tavern als het Wheatsheaf zijn vandaag de dag nog steeds populair en ademen nog de sfeer van de bohémienperiode.
In de mooie Doughty Street, nummer 48, bevindt zich het Charles Dickens Museum, gevestigd in het enige Londense huis dat van alle huizen waar de schrijver woonde behouden is gebleven. Hier schreef Dickens Oliver Twist en Nicholas Nickleby en was hij getuige van de dood van zijn nicht Mary Hogarth, pas zeventien jaar oud. Deze gebeurtenis, die hem diep raakte, is verwerkt in het personage van Little Nell in de roman The Old Curiosity Shop. In Londen zijn veel plaatsen verbonden aan het leven en werk van Dickens en het museum organiseert ook thematische wandeltochten langs locaties uit zijn romans.
De wijk Chelsea: Oscar Wilde
De aristocratische wijk Chelsea heeft veel kunstenaars ontvangen en natuurlijk ook talloze schrijvers. Op nummer 34 Tite Street woonde tussen 1884 en 1895 Oscar Wilde, waar hij zijn meesterwerken Het portret van Dorian Gray en Het belang om Ernst te heten schreef. Dit huis markeerde echter ook het begin van zijn val: tijdens een diner hier ontmoette Wilde zijn latere minnaar, Lord Alfred Douglas. De vader, de markies van Queensberry, walgt van de relatie en spande een rechtszaak tegen Wilde aan wegens openbare zedenschennis; de schrijver werd veroordeeld en gevangen gezet en moest zijn huis verkopen om gerechtelijke kosten te betalen.
De belangrijkste straat in Chelsea voor zijn bewoners is Cheyne Walk. De rij elegante huizen aan de Theems herbergde talloze beroemdheden, waaronder schilders Rossetti en Turner en de Rolling Stones-leden Mick Jagger en Keith Richards. Onder de schrijvers die hier woonden zijn George Eliot (nummer 4), Bram Stoker (nummer 27) en Ian Fleming, de bedenker van James Bond, die met zijn moeder woonde op nummer 118-119 (waar eerder de grote schilder JMW Turner woonde) en later verhuisde naar de Carlyle Mansions, het appartementencomplex tussen nummers 50 en 60, waar ook de dichters TS Eliot en Henry James woonden. In zijn appartement in de Carlyle Mansions schreef Fleming het eerste James Bond-verhaal, Casino Royale.
De Carlyle Mansions danken hun naam aan een illustere bewoner die tot zijn dood op nummer 24 van Cheyne Walk woonde, Thomas Carlyle, een Schotse schrijver en essayist uit de 19e eeuw. Het Thomas Carlyle’s House, waar Charles Dickens een vaste gast was, is opengesteld voor publiek en de moeite waard voor een indruk van deze prachtige stadshuizen.
De British Library
Tot slot is een onmisbare bestemming voor literatuurliefhebbers de British Library, een waar tempel van kennis. Op de begane grond bevindt zich een tentoonstellingszaal met enkele onschatbare schatten. Onder de literaire werken, en ons beperkend tot de in dit artikel genoemde schrijvers, springt het First Folio van Shakespeare eruit, de eerste verzameling van al zijn stukken, samengesteld door vrienden en collega’s van de Bard kort na zijn dood. Zonder deze editie waren achttien toneelstukken verloren gegaan, waaronder Macbeth en De Storm. Het prestigieuze formaat (Folio) was traditioneel voorbehouden aan theologische en historische werken en werd hier voor het eerst gebruikt voor een literair werk.
Men kan daarnaast handschriften bewonderen van Charles Dickens, Oscar Wilde, Ian Fleming en een schrift met een concept van Mrs Dalloway van Virginia Woolf, met een andere eindes dan het gepubliceerde werk.
De tentoonstelling van de British Library bestrijkt vele kennisgebieden. Naast literatuur zijn er originele partituren van grote componisten (waaronder Handel, Mozart en Mahler) tot de Beatles; er zijn kaarten, geïllustreerde heilige teksten, wetenschappelijke en historische traktaten, anatomische tekeningen van Michelangelo en Dürer en decorontwerpen van Leonardo da Vinci. Ook ontbreken de wetboeken niet, waaronder twee van de vier overgebleven exemplaren van de Magna Carta.
