De “Straat van de Vreemdelingen” begint aan de Ionische kust, ter hoogte van het oude Metapontum (nu Metaponto, een wijk van Bernalda, in de provincie Matera), een bekende stad van Magna Graecia, en snijdt de Basilicata volledig van oost naar west om de andere oude stad, die bloeide onder de Grieken, Paestum (provincie Salerno) te bereiken.
Het valt meteen op dat de route, gereconstrueerd door Mimmo Saracino (op de foto’s), bijna volledig in Basilicata ligt. Meer nauwkeurig is de “Straat van de Vreemdelingen” een weg die de hele oude Lucania doorkruist. Het is een transhumantiepad en dankzij studies over de bewegingen van herders in de oudheid is deze “straat” getraceerd.
Waarom de Straat van de Vreemdelingen?
De weg is vernoemd naar de “Grieken” die deze route van de ene kust naar de andere bewandelden. De “Grieken” werden “vreemdelingen” genoemd. Langs de route sloegen ook lokale herders aan, dankzij de verschillende aftakkingen die de weg heeft, die een van de belangrijkste transhumantiepaden in het zuiden bevolkten.
De “Straat van de Vreemdelingen” en archeologie
Het is voldoende om over het begin en het einde van deze straat na te denken om te begrijpen hoe belangrijk deze route door de millennia heen is geweest. De oude Griekse steden Metaponto en Paestum waren met elkaar verbonden via dit “transhumantiepad”. De weg kruist echter ook Romeinse gebieden en bekende nederzettingen van eeuwen voor Christus, vooral versterkte sites van het oude Lucania. Zo wordt het gebied van de Torre di Satriano helemaal doorkruist door deze route, maar ook andere belangrijke locaties zoals Vaglio, eveneens in de provincie Potenza, Civita di Tricarico (in Matera), Serra del Cedro, en Roscigno in Cilento worden geraakt. Langs de route ademen de plaatsen oude geschiedenis uit, maar ook moderniteit dankzij het pad dat zich slingert van de ene “kam” naar de andere, langs oude nederzettingen en moderne stedelijke gebieden. Het bewandelen van deze weg geeft inzicht in hoe de Lucani zich beweegden en hun nederzettingen versterkten.
De “Straat van de Vreemdelingen” vandaag
De route, ongeveer 200 kilometer lang, bestaat tegenwoordig uit gemeentewegen die soms geheel geasfalteerd zijn (zoals de gemeentelijke weg van Tito in het gebied van de Torre di Satriano) die de naam “Stranieri” dragen (wat geen toeval is, maar juist bewijs) en oude ezelspaden. Van oost naar west, of andersom als je een van de belangrijkste wegen van de zogenaamde “horizontale transhumantie” wilt herbeleven (in tegenstelling tot de “verticale”, waarbij kuddes van de vlakte naar de hoogten trekken en voor de winter weer afdalen). Een weg die in de oudheid bekend stond als “Trazzera degli Stranieri”, “Tratturo degli Stranieri” of “Tratturo Regio degli Stranieri”, perfect voor wie te voet een pad wil volgen dat in zigzag door dieren werd getrokken tijdens hun verplaatsingen.
De route van de “Straat van de Vreemdelingen”, van Metaponto tot Paestum
“Vertrekkend van Metaponto tot Grottole, biedt de weg 2 mogelijkheden:
a) Van de oude stad Metaponto gaat de weg naar de Tavole Palatine, volgt de oever van de rivier de Bradano en wijkt bij de brug van S. Giuliano af naar het westen om aan te sluiten op de SS 7 Appia tussen Grottole en Grassano.
b) Van Metaponto via Bernalda, Pomarico Vecchio (Castrocicurio) en Grottole, de weg overlapt de SS 7 Appia tot Grassano, gaat dan richting WNW bij punt 423, hier overlapt hij opnieuw de SS 7 “Appia” tot het kruispunt tussen Acqua Frisciana en Le Piane. Vanaf punt 331 kruist hij een weg naar Calle, die Basento verbindt met het bovengebied van Bradano.
Verder overlappend de SS 7, draait de route naar ZZW, langs Serra del Cedro, raakt het dorp Tricarico en komt aan bij de plaats “Tre cancelli”, waar het transhumantiepad van de Basento aansluit, steekt Albano over en vervolgt richting Santa Maria delle Fonti in San Chirico Nuovo-Tricarico.
Richtend NW ‘snijdt’ het pad de bocht die de SS 7 maakt nabij Cupolicchio en bereikt Taverna Arsa, waar het zich vertakt naar NW voor Serra di Vaglio-Torretta en richting W met een afdaling naar de Basento. Volgend deze laatste vertakking komen bij punt 584 transhumantiepaden vanuit Brindisi di M., Vaglio en Tolve samen. Vanaf hier volgt de weg de Basento richting westen tot aan het station Vaglio Basilica.
Ter plaatse kruist de route andere paden die van Montegrosso naar Vaglio, Serra di Vaglio en Cancellara lopen; verder westwaarts steekt het de Tiera beek over en overlapt de SS 7 om via Varco d’Izzo richting Potenza te gaan, vervolgt langs de Basento door het industriegebied van de stad, passeert vlak langs de oude brug San Vito tot de samenloop van de Gallitello beek met de Basento rivier. Verder westwaarts langs de Tora beek, overlapt de SS “del varco” richting Picerno; bij km 49, nabij “masseria Tramutola”, verlaat het de hoofdweg voor een stuk (waar die een grote bocht maakt), om hij weer bij km 46,7 aan te sluiten. De route is vlak en kruist bij punt 816 de SS 95 “di Brienza”, vanaf hier daalt hij zuid-zuidwest tot “Taverna bruciata”, waar transhumantiepaden van Tito, Picerno, Monte li Foi en Satriano samenkomen. Vanaf hier gaat de route richting zuidwest met een gestage stijging tot de Torre di Satriano.
Na punt 844 volgt een afdaling ZZW, langs de Cammarara beek op het grondgebied van Satriano, en bereikt de Melandro beek; hier steekt het de rivier over bij punt 483 en bij punt 489 openen zich twee mogelijkheden:
1) De weg begint een gestage klim naar het zuiden, gaat door C. Corte, en bereikt daarna de punten 545 en 566. Verder zuidwaarts komt hij aan bij de Barbone fontein bij punt 749, passeert westelijk onder Toppo Avezzale, gaat langs Masseria Gianlorenzo en richting Atena Lucana.
2) De straat gaat westwaarts via Acqua dei Salici, omzeilt de Monte Airella en gaat naar Braide, vervolgens het centrum van Polla.
De eerste optie lijkt waarschijnlijker omdat de route het oude transhumantiepad Satriano-Atena volgt (zie kadastrale kaarten) met milde hellingen en een kortere weg, bovendien raakt of passeert het de oude versterkte Lucaanse site van Atena.
Na het passeren van de Diano-vallei klimt de weg naar San Rufo, Roscigno-Monte Pruno, Bellosguardo en via de Cilento-bergen bereikt hij Paestum.
* Deze route wordt exclusief voor FullTravel-lezers aangeboden en is getraceerd door Mimmo Saracino (gebaseerd op het tijdschrift “Leukanikà”).
