De belangrijkste zijn het Archeologisch Park, drie kilometer van de stad San Agustin (hoogte 1.730 m, gemiddelde temp. 18 graden), de Chaquira, op de rotsen die uitkijken over de kloof van de riviergorge, en Alto des Los Idolos, het graf van de sjamanen, 26 kilometer ten noorden van de stad.
Het archeologisch park is de plaats waar het grootste aantal beelden bewaard wordt. Het bestaat uit vier aarden wallen gebouwd midden in de jungle, de Mesitas, grafheuvels die enkele graven bedekten en waarop de beelden staan, gemaakt om de overledenen te beschermen en niet om bekeken en bewonderd te worden.
Tussen deze heuvels liet een raadselachtig volk, waarvan de eerste sporen dateren van 3000 v.Chr., het grootste openluchtmuseum van Zuid-Amerika achter als erfenis: meer dan 500 beelden, inscripties, graven en sarcofagen gelegen midden in de jungle, op ontboste aarden wallen, op gigantische rotsen en op de toppen van heuvels.
Veel van deze beelden zijn tussen de één en zes meter hoog, wegen meer dan een ton en vertegenwoordigen dualiteit in al haar vormen: licht en schaduw, zon en maan, leven en dood.
We bevinden ons in het departement Huila, in het zuidwestelijke deel van Colombia, in een archeologisch complex van 500 vierkante kilometer waarvan het centrum de stad San Agustin is. Hier, tussen de 5de en 11de eeuw na Christus, gaf een beschaving van landbouw-, jacht- en vissende stammen vorm aan een cultuur die werd geleid door jaguarpriesters, mensenoffers en mythische dieren, om vervolgens op mysterieuze wijze te verdwijnen vóór de komst van de Europese kolonisten. Aan het hoofd van elke stam stonden sjamanen in wier graven grafgiften, goud en keramiek werden gevonden, die grotendeels geplunderd zijn in de 19de en 20ste eeuw.
De beelden waren de wachters van de overledenen, hun graven en sarcofagen. Het zijn antropomorfe en zoomorfe figuren, maar er zijn ook onwerkelijke afbeeldingen, zoals maskers van monsters en hybride wezens.
Boeren, krijgers, vrouwen met kinderen en vervolgens heilige dieren zoals de jaguar, de kikker, de slang, de aap en de adelaar. De geheimen van de beschaving van San Agustin zijn gevangen in die sculpturen. De beelden kijken bijna allemaal naar het oosten, ter ere van de Zonnegod, ze zijn grijs en tweedimensionaal, lijken van cement gemaakt, maar zijn eigenlijk van vulkanisch gesteente en waren vroeger gekleurd in geel, rood, zwart en wit. De meeste bevinden zich verspreid over de 78 hectare van het Archeologisch Park van San Agustin, op drie kilometer van de stad.
Het oude volk had dorpen van hutten gebouwd waarvan vandaag vrijwel niets meer over is op de grote grasvelden rondom de Mesitas. Vanaf Mesitas C, het verst van de ingang, leidt een afdaling omgeven door een tunnel van dichte vegetatie naar de belangrijkste ceremoniële plaats van het park en waarschijnlijk het meest complexe beeldhouwwerk van het hele archeologische circuit: La Fuente de Lavapatas (voetwastafel), waar religieuze ceremonies en rituele baden plaatsvonden.
Hier, op de bedding van de Lavapiedi-beek, zijn in de rots figuren van slangen, hagedissen, salamanders, gezichten en menselijke vormen uitgehouwen die het water leiden door een doolhof van beekjes en kleine bassins. Vanaf de Fuente de Lavapatas klimt het pad omhoog door de jungle over de heuvelrug tot aan een andere belangrijke plaats van het park: Alto del Lavapatas, het hoogste punt van het gebied.
Een zorgvuldig aangelegde groene vlakte door de oude verdwenen beschaving vanwaar je het hele landschap in 360 graden kunt bewonderen, en waar zich een van de meest raadselachtige beelden van het park bevindt: de Doble Io (het dubbele ik), een voorstelling van een idool waarop een aap met halfmenselijk gezicht zit die verschillende graven beschermt.
Voordat u het park bezoekt afsluit, mag u het “Pad van de Beelden” niet missen, een eenzaam weggetje dat de jungle inloopt en aan beide zijden waarin vijfendertig beelden zijn geplaatst die overal verzameld zijn. De beroemdste hiervan zijn de boer – een beeld van een man met twee landbouwgereedschappen in zijn handen – en de krijger.
In de 19de en 20ste eeuw zijn de graven en sarcofagen meerdere keren geplunderd en naast het goud en de keramiek zijn ook belangrijke menselijke resten verspreid geraakt die essentieel zijn voor een diepgaand historisch onderzoek naar de oorsprong en het einde van de mysterieuze beschaving van San Agustin. De oorzaken van het verdwijnen van dit “stenen volk” zijn onbekend. Misschien was de invloed van het Incarijk, dat zich vanuit Peru uitstrekte tot het zuiden van het huidige Colombia, de belangrijkste oorzaak van deze neergang.
