Het archeologische gebied van de oude stad Gabii (Gabina) in Rome ligt op ongeveer 20 kilometer van Rome, bij de twaalfde mijl van de oude Via Prenestina, aan de zuidelijke rand van de krater van Castiglione, een excentrisch deel van het Colli Albani-complex dat tot het einde van de 19e eeuw werd bezet door een vulkanisch meer, bekend als “lacus Buranus of Sanctae Praxedis” of ook wel als het meer van Castiglione.
Het oude centrum van Gabii maakt deel uit van het landschap van de grote Latium-centrums ten tijde van de geboorte van Rome en behoort, samen met Tibur en Praeneste, tot de steden die de benedenloop van de vallei van de Aniene en de toegangen tot de valleien van Sacco en Liri beheersten. Als zodanig vormde het een politiek en cultureel epicentrum van fundamenteel belang in het Latium vetus.
In deze context hebben de resten van de oude stad op zichzelf een belangrijkheid die voortkomt uit de heiligheid van deze plaatsen, nauw verbonden met de Latijnse beschaving, waarin de stichting van Rome zelf plaatsvond.
Gabii vormt bovendien een van de meest significante en belangrijke archeologische sites in het grondgebied van de gemeente Rome en een ruim deel van dit gebied, waaronder een deel van het oude stadscentrum en enkele van zijn directe omgeving – ongeveer 70 hectare – is door de staat verworven en toegewezen aan de Speciale Superintendentie voor Archeologische Goederen van Rome met het doel een sub-urbaan archeologisch park te realiseren.
De site van Gabii vertegenwoordigt vandaag een buitengewone onderzoekssituatie vanwege zijn kenmerken. Uit eerdere opgravingen blijkt dat onder de landbouwgrond nog grotendeels de hoofdstructuren en gebouwen van de oude stad bewaard zijn gebleven. Inderdaad, na de verlatenheid van de site halverwege de 11e eeuw, is het gebied – in gebruik als landbouwgrond – niet meer onderhevig geweest aan bouwkundige ingrepen of transformaties die elders onherroepelijk sporen van vroegere bewoning hebben vernietigd.
Daarom kan het ontwikkelen van een gericht onderzoeksprogramma nieuwe informatie opleveren over de stedelijke geschiedenis uit de Romeinse tijd met zeker ook gevolgen voor het begrip van de vestigingsgeschiedenis van Rome zelf (de stedelijke geschiedenis van Gabii lijkt, althans tot de Midden Republiek tijd, die van de Urbs te volgen).
