Abdij van Santa Maria di Pulsano, Monte Sant’Angelo

Gebouwd in 591, op de resten van een oud heidens orakeltempel gewijd aan Calcante, werd het toevertrouwd aan de monniken van de orde van Sint Equizio abt. De historische gebeurtenissen zijn weinig bekend tot de 12e eeuw, toen in 1129 de interventie van Sint Johannes van Matera en zijn Congregatie Pulsanense de abdij deed herrijzen uit de ernstige staat van verval waarin zij verkeerde, en de autonome monastieke orde van de arme kluizenaars van Pulsano stichtte.

 In 1177 werd de bouw van de abdijkerk voltooid, gewijd aan de Heilige Moeder Gods, waarvan het altaar, waaronder de resten van Sint Johannes van Matera, abt gestorven in 1139, werden gelegd, werd ingewijd door paus Alexander III tijdens een pelgrimstocht naar de Gargano. Eind 14e eeuw, tijdens het pontificaat van paus Martinus V, stierf de Pulsanense Orde uit en de overlevenden gingen over naar de Benedictijnen, afstand doend van de regel van Sint Johannes abt.

 In de 15e eeuw namen de Celestijnen de zorg voor de abdij op zich en beschermden deze tegen de eisen van de lokale heren. De abdij werd desalniettemin toegewezen aan een kardinaal-commandeur die deze vanuit Rome beheerste.

In 1646 werd zij beschadigd door een hevige aardbeving die het archief en de bibliotheek verwoestte. Later waren het de Celestijnen van Manfredonia die Santa Maria di Pulsano beheerden tot aan de uitvaardiging van de Napoleontische wetten van 1806. Giuseppe Bonaparte beëindigde definitief de aanwezigheid van een monastieke orde en stond huurders van de eigendommen toe om betalingen in erfpacht te behouden. In 1842 ontving de bergpredikant Nicola Bisceglia officieel het protomonasterium Pulsanense-complex in erfpacht van het Domein om het “te onttrekken aan verwaarlozing en vandalisme door herders en schaapherders”, met uitzondering van de kerk die onder de jurisdictie van de bisdomorde viel. In 1966 werd het kostbare en vereerde icoon van de Moeder Gods van Pulsano gestolen, nog niet teruggevonden, een werk van die Byzantijns-Italiaanse school, de zogenaamde “Laatkomers”, die bloeide in Apulië in de 12e en 13e eeuw.