De Universiteitsbibliotheek Alessandrina in Rome is een externe inrichting van het Ministerie van Cultureel Erfgoed en Toerisme, waarvan de activiteiten worden gecoördineerd door de Directie-Generaal voor Bibliotheken en Culturele Instituten.
Opgericht door Paus Alexander VII Chigi om het Studium Urbis van Rome te bedienen, werd de bibliotheek ontworpen door architect Francesco Borromini, die de grote monumentale zaal ontwierp, aangrenzend aan de Kerk van S. Ivo, binnen het Palazzo della Sapienza, aan de huidige Corso del Rinascimento. Eind 1670, toen ze voor het publiek werd opengesteld, bezat de bibliotheek ongeveer 30.000 boeken en had ze een alfabetische catalogus voor auteurs en een catalogus per onderwerp.
In de volgende eeuwen breidde ze zich uit met belangrijke aankopen en donaties, terwijl de logische ordening van de collecties werd verfijnd. In 1810 verkreeg de bibliotheek het drukrecht voor het gehele grondgebied van de Pauselijke Staat en in 1870, met de overgang naar de Italiaanse staat, voor de provincie Rome. Toen de ruimte bestemd voor de boekencollecties onvoldoende werd, verhuisde de bibliotheek in 1935 naar het gebouw van het Rectoraat van de nieuwe universiteitsstad.
In de jaren tachtig van de vorige eeuw werd het oorspronkelijke gebouw gerenoveerd om de bibliotheek meer ruimte te geven voor diensten. De bibliotheek werd opgenomen in de structuur van het Ministerie van Cultureel Erfgoed en Activiteiten bij de oprichting ervan in 1974. Sinds 1990 is de bibliotheek aangesloten bij de Nationale Bibliotheekdienst en is zij verantwoordelijk voor het netwerk van Staats Openbare Bibliotheken in Rome (RML).
Het profiel van de bibliotheek is momenteel voornamelijk historisch, geesteswetenschappelijk en juridisch, hoewel zij tot ten minste de 19e eeuw nog de mogelijkheid had om fundamentele wetenschappelijke werken en handleidingen aan te bieden. Op basis van en in overeenstemming met het presidentieel besluit van 5 juli 1995 nr. 417 zijn de missie en institutionele functies van de bibliotheek:
- het verzamelen en bewaren van hetgeen van de Italiaanse en buitenlandse uitgeversproductie relevant is voor het bovengenoemde profiel, rekening houdend met de behoeften van de gebruikers;
- het bevorderen van de groei van het provinciale archief van publicaties die binnenkomen via wettelijke depotplicht (L.106/2004 en wijzigingen);
- het bewaren en waarderen van de eigen historische collecties;
- het documenteren van de collectie, het verstrekken van bibliografische informatie en het verzekeren van de circulatie van documenten;
- het coördineren met de Universiteit La Sapienza van Rome op de meest geschikte wijze op het gebied van diensten en acquisities;
- het coördineren met lokale instanties ten behoeve van het versterken van haar rol als referentiepunt voor de provincie Rome.
De bibliotheek beschikt over een algemene leeszaal waar met eigen boeken gestudeerd kan worden, een multimediazaal, een cataloguszaal met tentoonstellingsruimte, een geesteswetenschappelijke zaal met vrij toegankelijke werken, gewijd aan het raadplegen van de collecties van de bibliotheek, een bio-bibliografische zaal bestemd voor de consultatie van oude, zeldzame en waardevolle documenten, evenals vrij toegankelijke werken met betrekking tot bibliografie, codicologie, de geschiedenis van uitgeverijen en drukkerijen, en de geschiedenis van boekillustraties.
