Het belang van het opkomende museum ligt in de bijzondere aard van zijn collectie, die, dankzij de sterke aanwezigheid van buitenlandse kunstenaars, wordt gepresenteerd als een excentriek, nieuw en stimulerend cultureel aanbod in vergelijking met de traditionele kunstcollecties van de meeste historische Italiaanse musea, die juist sterk en bijna uitsluitend verbonden zijn met hun eigen regio. De aanwezigheid van schetsen en voorbereidende studies, kopieën en replica’s – typisch voor een recent gevormde verzameling afkomstig uit de kunsthandel – is bijzonder interessant. Vooral voor de religieuze onderwerpen in de grote contrareformatorische schilderkunst vormen deze werken waardevolle middelen tot kennis en verdieping van de kunstgeschiedenis. Het waardevolle corpus van tekeningen bestaat uit werken in inkt, pastel, houtskool, potlood, sanguine en aquarel op papier of perkament van Italiaanse en Europese kunstenaars, te dateren van de 16e tot het begin van de 20e eeuw. Gepubliceerde kritische studies, catalogisering en bijdragen aan de beknopte gids getuigen van de enorme diversiteit en complexiteit van de collectie, zoals die op dit moment bekend is. Tegelijkertijd is het de bedoeling om nieuwe reflecties en bijdragen te stimuleren en te ontwerpen, uitgebreid met meerdere onderzoekers en specialisten, die op systematische wijze de vele nog openstaande vragen behandelen, waaronder toeschrijvingskwesties, niet-geïdentificeerde iconografische onderwerpen, chronologieën en culturele achtergronden die nog een nauwkeurigere definitie behoeven. Het museale inrichtingsproject heeft geprobeerd het karakter en het gevoel van een particuliere collectie te behouden, door het leidmotief bloot te leggen dat de donateurs door de jaren heen heeft geïnspireerd bij hun aankopen, ruilen en vondsten. Men heeft daarom diverse kennispaden willen voorstellen, die bij elk bezoek nieuwsgierigheid, verlangen naar kennis, wens tot verdieping, tot experimenteren en terugkeren naar het museum oproepen of begeleiden. De bezoekroute, opgedeeld in vijf secties van de 16e tot de 20e eeuw, omvat ongeveer 170 schilderijen, georganiseerd naar chronologie maar ook op basis van de context van de afzonderlijke werken. Buiten het reguliere parcours bevindt zich een charmant klein fragment van een schildering op hout, een Heiligenhoofd, geschonken met een mondelinge toeschrijving van Federico Zeri aan de 14e-eeuwse schilder Giovanni da Rimini, maar door de sierlijke kwaliteit van de lijn moderner dan de archaïsche gotiek van Giovanni, waarmee toch het succes van de verzameling Italiaanse primitieve kunst wordt benadrukt. De 16e eeuw wordt vertegenwoordigd door kunstenaars als Veronese, El Greco en Giovan Filippo Criscuolo. De periode wordt geopend door een kleine groep iconen van Kretenzische schilders, gekoppeld aan het fenomeen van de circulatie van werken en meester-schilders na de val van Constantinopel in 1453 in handen van de Turken en de diaspora van schilders in de Egeïsche regio. Het corpus van werken uit die eeuw strekt zich uit tot Midden- en Noord-Italië én over de Alpen, vanaf het portret van de heilige Carlo Borromeo van Giovanni Antonio Figino tot de Heilige Johannes de Doper van de Vlaming Jan Soens. De collectie bevat verder enkele prachtige voorbeelden van Venetiaanse schilderkunst, waaronder een Portret van een edelman dat qua hoge kwaliteit verwijst naar het schitterende hoofdstuk van het portretschilderen in de kring rond Titiaan, en de Ecce Homo van Leonardo Corona. De ‘twee gouden eeuwen’ van de grote barokschilderkunst uit de 17e en 18e eeuw zijn ruim vertegenwoordigd. Naast Artemisia en Orazio Gentileschi, Beinaschi en Lanfranco, vermelden we de prachtige Christus bespot plank toegeschreven aan Bernardino Mei, de voorbereidende studies en schetsen zoals het model voor het altaarstuk Martelaarschap van de heilige Erasmus van Poussin voor Sint Pieter, het Martelaarschap van de heilige Laurentius van Le Sueur voor het grote paneel ooit in de kerk Saint-Germain L’Auxerrois in Parijs, nu in de collectie Buccleuch en Queensbury, de Heilige Petrus bevrijd uit de gevangenis van Vouet (een verloren origineel, waarvan hier de latere versie van Chrestien), Heilige Antonius abt en Heilige Paulus kluizenaar gevoed door een raaf van Francesco Fracanzano. Verder ook portretten van Baglione, Miel, Voet, en een aan Velázquez toegeschreven portret, stillevens en mythologische scènes. Voor de 18e eeuw, met de grote Napolitaanse school vertegenwoordigd door onder anderen De Matteis, De Mura, Falciatore, Giaquinto, Giacinto Diano en Sebastiano Conca, zijn ook D’Anna en Mariano Rossi aanwezig, Narici met de schets voor het altaarstuk van Marcianise, Batoni, Milani met de studie voor De dood van Oza. Opmerkelijk is de opening naar de grote Europese cultuur, met Melendez en Lorenzo Tiepolo, Füssli, Hamilton, Gros, Delacroix, von Lenbach, Winterhalter. Net zo opvallend is het deel van de collectie met schilderkunst uit de 19e en 20e eeuw, waar naast Franse, Duitse, Engelse en Deense schilderijen een belangrijk aantal vooral Zuid-Italiaanse werken opvalt, met bijzondere aandacht voor Napolitaanse kunstenaars en kunstenaars uit Apulië, een gebied dat pas sinds enkele decennia de verdiende aandacht van de kunstkritiek krijgt: van Gioacchino Toma tot Giuseppe De Nittis, van Domenico Morelli tot Giuseppe Casciaro tot Francesco Netti, van Federico Rossano tot Francesco Speranza, van Salvatore Fergola tot Michele Cammarano, Mancinelli, en tenslotte de talloze tekeningen. Wat hedendaagse kunst betreft, vinden we naast Bernard, De Carolis, Sartorio en Marasco de bijzondere aanwezigheid van Joseph Stella en Beatrice Wood, wier schenking vijf aquarellen en pastels omvat die getuigen van de belangstelling van de verzamelaars voor overzeese culturen. Voor de tekeningen — die een andere vorm van gebruik en behoud vereisen — en voor de schilderijen die voorlopig niet worden tentoongesteld, is er een speciale ruimte ingericht met passende laden voor correct behoud, raadpleging en studie, computerwerkplekken om de database van de hele collectie te raadplegen en tenslotte uitgeruste en te bezoeken depots.
Informatie over de Nationale Galerie van Apulië “Girolamo e Rosaria Devanna”
Via Giandonato Rogadeo, 14
03029 Bitonto (Bari)
0803716184
https://www.gallerianazionalepuglia.beniculturali.it
Bron: MIBACT
