Crustumerium, volgens de oude auteurs, was een stad aan de oevers van de Tiber tussen Eretum en Fidenae; dankzij deze nauwkeurige getuigenissen, waaraan de vermelding van de exacte afstand van Rome langs de Via Salaria moet worden toegevoegd, is het gemakkelijk gebleken de historische locatie te identificeren, gekenmerkt door een uitgestrekt gebied met archeologische oppervlaktmaterialen.
De stad, volgens de meeste oude auteurs Latijns, lijkt te zijn ontstaan tussen de 10e en 9e eeuw v.Chr. en vanaf het begin is haar geschiedenis verbonden met de gebeurtenissen rond de geboorte en de ontwikkeling van Rome; onder andere is het een van de centrale plaatsen in het beroemde historische-legendary epische verhaal van de Ontvoering van de Sabijnen. Ze bereikte haar hoogtepunt in de 7e en 6e eeuw v.Chr.; haar achteruitgang werd aan het einde van de 5e eeuw v.Chr. gekenmerkt door de niet te stoppen expansie van Rome.
Na de tol van de autosnelweg Florence-Rome, aan het einde van de lange rechte laatste stuk, begeleiden de heuvels van Crustumerium de weg gedurende enkele kilometers naar wie de hoofdstad nadert. De oude stad Crustumerium is dus het eerste archeologisch complex dat men tegenkomt als men arriveert via de belangrijkste verbindingsroute met Europa, bijna een officiële introductie van Rome.
En het is een waardige introductie: Crustumerium is namelijk het enige centrum van de oude Lazio-cultuur dat niet is aangetast door moderne verstedelijking en in het hele gebied is het landschap buitengewoon goed bewaard gebleven. Momenteel is het gebied van de oude stad alleen grofweg bekend dankzij oppervlaktereconnaissances en sporadische opgravingen door de Archeologische Toezichthouder van Rome (sinds 1982), die echter de ontdekking van ongeveer tweehonderd graven en de terugwinning van aanzienlijke grafgiften bestaande uit keramiek en brons mogelijk hebben gemaakt (ongeveer 120 stukken werden aangetroffen in slechts graf 9, opgegraven in 1987 in de locatie Monte Del Bufalo).
In de afgelopen decennia zijn illegale graafwerkers erin geslaagd duizenden graven te plunderen (talloze waardevolle voorwerpen zijn recentelijk opgedoken op buitenlandse antiekmarkten), waarbij aanzienlijke schade aan het wetenschappelijke erfgoed werd toegebracht en toekomstige onderzoeken deels werden belemmerd.
Het hele bewoonde gebied, de omliggende necropolis en een deel van het territorium van het oude centrum, met een omvang van ongeveer 440 hectare, worden beschermd volgens de wetten 1089/39 en 1497/39. Een sector van 58 hectare, inclusief delen van de begraafplaatsen van Monte Del Bufalo en Cisterna Grande, werd in 1998 door de overheid aangekocht.
