En dan is er de “struscio” langs de hoofdstraat van het dorp, in Irpinia of elders, een gewoonte die ontmoetingen bevordert, huwelijken en zaken tot stand brengt, en de gelegenheid geeft om nieuwe kleren te showen. Maar achter de schijn is elke viering anders dan de andere. Sommige feesten, zoals de “gecommandeerde feesten”, hebben een strikt religieus karakter, met de mis, het beeld van de patroonheilige op de schouders gedragen, het schenken van ex-voto’s, huldebetoon en de devotie van de gelovigen, die soms zeer dramatisch kan zijn.
Andere volksfeesten zijn vaak verbonden met de wisseling der seizoenen, en in plattelandsdorpen bijvoorbeeld volgen ze de cyclus van de landbouwproductie. Dit is nog meer het geval in kleine gemeenschappen waar de economie vrijwel uitsluitend op landbouw is gebaseerd. Het hooien, de oogst, het verzamelen van maïs, het wijnplukken, het rapen van kastanjes, zijn enkele gebeurtenissen die met het jaarleven verbonden zijn en de propitiatoire volksfeesten bepalen.
Het dorpsfeest, met processies en oude propitiatoire rituelen, wordt de gelegenheid om te danken voor de behaalde oogst en om toekomstige hongersnoden af te wenden. Zowel droogte als overvloedige regen vormen een serieus gevaar voor de oogst, en daarom roepen de boeren hulp en goddelijke bescherming in en vertrouwen ze hun zaaigoed toe aan deze of gene heilige.
In de boerenwereld zijn zowel seizoensfeesten als religieuze vieringen toegewijd aan de patroonheilige zeer gebruikelijk, en ze zijn allemaal gebaseerd op oude tradities die mondeling van vader op zoon worden doorgegeven. Hoewel die oude ceremonies tegenwoordig vaak zijn gepersonaliseerd en actueel gemaakt door gebeurtenissen uit de actualiteit en gebruiken erin mee te nemen.
En zo komen tussen die rituelen van ver vervlogen herinneringen steeds vaker moderne details naar boven, en soms kan deze nieuwe folkloristische betekenis de ware ritmiek van het feest verbergen. Maar een oplettende toeschouwer zal de kenmerkende eigenschappen van het oude ritueel, die door de bewegingen van de mensen, de gezichtsuitdrukkingen en details van de dingen altijd levend blijven, niet ontgaan.
In ieder geval blijven degenen die de traditie bewaren de enige betrouwbare bron voor wie informatie wil over de oorsprong en de redenen van een feest, gevierd uit dankbaarheid of devotie.
Dorpsfeesten zijn vaak erg ontroerend en de redenen om te vieren zijn zo talrijk dat elke gelegenheid goed is om er een te bezoeken. En in een gebied bezaaid met honderden kleine dorpjes zoals het platteland van Avellino, is de feestkalender werkelijk zeer dicht en is er een overvloed aan keuze.
Bijvoorbeeld moet je het “vliegen van de engel” gezien hebben, een feest met onbekende oorsprong, heel frequent in Campanië. Engelen zijn altijd beschouwd als “wachters” en ze zijn de tussenpersonen tussen het volk en God. Via hen kan men goddelijke gunst en genade vragen. In Prata di Principato Ultra, tijdens de viering van Maria van de Aankondiging, vindt een feest plaats waarvan het belangrijkste evenement het “vliegen van de engel” is. Twee meisjes gekleed als engelen hangen enkele meters boven de grond en worden voortbewogen langs een touw gespannen tussen het klokvenster van de basiliek van de Aankondiging en een grote boom in het midden van het plein. Halverwege en in stilte van het publiek strooien de hangende meisjes bloembladeren op het standbeeld van Maria beneden en zingen een lang groetlied, begeleid door de muziek van de fanfare. De meisjes moeten licht zijn en een mooie stem hebben, wat vaak moeilijk te vinden is; eenmaal gekozen worden ze “getraind” en vervullen ze hun rol een paar jaar, tot ze te groot worden.
In Gesualdo is het vliegen van de engel werkelijk spectaculair. Voor de viering ter ere van San Vincenzo Ferreri, de “heilige met vleugels”, wordt een touw gespannen tussen een raam van het kasteel van Gesualdo en de klokkentoren van de kerk van de Heilige Rozenkrans, waaraan een kind op een hoogte van meer dan 40 meter wordt opgehangen. Na enkele declamaties en wanneer de engel ongeveer halverwege is, begint van boven een verbale strijd tegen de duivel, die zijn rol van onderen speelt vanaf een podium op het plein.
Aan het einde breekt een luid applaus de stilte en verbreekt de spanning die alle aanwezigen bij de heilige vertoning betrokken had.
Maar de devotie en dankbaarheid worden ook getoond met symbolische geschenken die de bevolking aan de beschermheilige of aan Maria aanbiedt. In Mirabella Eclano bijvoorbeeld, tijdens het “feest van de kar” dat plaatsvindt op de derde zaterdag van september, wordt een cadeau aangeboden met een duidelijke verwijzing naar vruchtbaarheid: een groot obelisk van 25 meter hoog, gemaakt van alleen gevlochten stro en met het beeld van Maria van de Smarten bovenop. Tot drie jaar geleden werd de obelisk vervoerd op een wagen getrokken door zes ossen, die, niet zonder moeite, de hoofdstraten van het dorp doorkruisten. Na ongeveer 6 uur bereikte de wagen het centrale plein, en de dieren, uitgeput, moesten gewoonweg worden geslacht. Door veel protesten van dierenactivisten is de traditie gestopt en tegenwoordig is in plaats van de ossen een tractor die het grote ex-voto trekt. Vanaf de obelisk vertrekken 42 henneptouwen die dienen om de constructie verticaal te ondersteunen tijdens haar gewaagde tocht. Elk touw wordt door 50 mensen strak getrokken die alle nodige inspanningen leveren zodat de structuur niet omvalt: de volksgeloof wil dat, als dit gebeurt, de hele bevolking ongeluk te wachten staat. De oorsprong van dit feest gaat waarschijnlijk terug tot de 1600s, toen de boeren aan Maria hun karren vol graan aanboden als dank voor de oogst; bovenop elke kar werd ook met veel vakmanschap een goddelijk figuur, een heilige of een madonna gebouwd, aan wie de gelofte werd gewijd. Daarom vinden we nu bovenop de obelisk het beeld van Maria.
En van propitiatoire feesten zijn er echt veel: in april in Castelvetere sul Calore hebben zeven meisjes, gekleed in het wit en bedekt met goud, de taak om aan alle dorpsgezinnen enkele gezegende broodkransen uit te delen als teken van welvaart. Elk gezin neemt indirect deel aan de brooddistrubutie door een meisje te kiezen aan wie een eigen gouden sieraad wordt gegeven om te dragen. De zeven meisjes dragen de hele dag 5 tot 6 kilo goud op hun jurk en een mand met gezegend brood op het hoofd, en kloppen bij elke deur aan om het kostbare gezegende brood aan de bewoners aan te bieden. Om elk risico te vermijden worden de jonge uitdelers streng begeleid door een “peetoom” met een stok, onder het waakzame oog van de politie en de gendarmerie!
Volksfeesten zijn een complexe scènemachine, en tijdens hun verloop draagt iedereen bij aan het welslagen van het evenement; immers is het noodzakelijk ingrediënt voor een indrukwekkend feest de emotionele betrokkenheid, en daarom proberen de organisatoren elk evenement van de dag spectaculair te maken. De voorbereidingen gebeuren met grote zorg om onvoorziene gebeurtenissen te voorkomen, en doorgaans is de familie die het evenement organiseert en begeleidt altijd dezelfde, en wordt de kunst van het organiseren van generatie op generatie doorgegeven, een doeltreffende manier om tradities in stand te houden in de tijd.
