Het monumentale centrum van Cremona is een plek van groot belang voor architectuur en kunsten. Deze monumenten zijn symbolen, ze vertellen over een gemeenschap die in de Middeleeuwen rijkdom en ambitie toonde, met de oprichting van in de 12e eeuw van de Kathedraal en het Baptisterium, met gelijktijdige oprichting van een stedelijk symbool zoals de Torrazzo, en met de gebouwen van de civiele administratie, het Gemeentehuis en de Loggia dei Militi, die ook dateren uit de middeleeuwen.
De mogelijkheid om een dergelijke historische context van dichtbij te bewonderen is uniek: een reis maken in de bouwkundige kennis van de architectuur met de beklimming van de Torrazzo, het bezoeken van het verhaal van devotie en Bijbelse verhalen in de zijbeuken van de Kathedraal (de 15e-eeuwse cyclus in de gewelven van de transepten en die uit de 16e eeuw op de muren van de Grote Zaal), het betreden van het Baptisterium en het aanschouwen van de spectaculaire en heldere constructie van het gewelf, met voorbeelden van middeleeuwse beeldhouwwerken uit de 12e en 13e eeuw.
Archeologisch Museum van Cremona
Het Archeologisch Museum van Cremona (geopend in 2009) is gevestigd in de ontheiligde basiliek van San Lorenzo en de aangebouwde 15e-eeuwse Cappella Meli. Het toont het meest betekenisvolle deel van de archeologische collecties van Cremona: door vondsten vanaf de 19e eeuw tot de recente opgraving op Piazza Marconi kunnen bezoekers het beeld reconstrueren van de stad die door de Romeinen werd gesticht in 218 v.Chr., de oudste aan de noordelijke oever van de Po.
De romaanse kerk van San Lorenzo staat op de resten van een oudere kerk uit de 10e eeuw, zelf gebouwd op het terrein van een vroegchristelijk grafgebouw en een necropool uit de Romeinse Republiek-periode: het museum zelf is dus een archeologische vindplaats, waarvan de resten grotendeels nog zichtbaar zijn.
Museum van Romaanse Steenbeelden van de Kathedraal
Het Museum van Romaanse Steenbeelden van de Kathedraal is gevestigd in het Baptisterium. Hier worden sculpturen bewaard, zoals wijwaterbakken, picciotti, telamonen, de beroemde beelden van Baldas en Berta van meester Niccolò, bronzen voorwerpen, en middeleeuwse mozaïeken afkomstig uit de Kathedraal.
Historisch Archief van de Kamer van Koophandel van Cremona
Het Historisch Archief van de Kamer van Koophandel van Cremona beschikt over een rijke historische en economische documentatie van de 14e tot de 19e eeuw. Het heeft ook een educatieve en museale functie dankzij de zorgvuldig ingerichte tentoonstellingen van oude codices en verschillende relieken die de evolutie van productie- en handelsactiviteiten van de Cremonese gemeenschap aantonen, van de middeleeuwse Universitas Mercatorum tot de eenwording van Italië.
Het archief bezit ook statutaire en registratieboeken van de oude kunstambachten, evenals controle-instrumenten voor gewichten, oude munten en een zeer rijke verzameling handelsmerken en winkeltekens van de oude Cremonese kooplieden uit de 14e tot 16e eeuw.
Stedelijk Natuurhistorisch Museum
Het Stedelijk Natuurhistorisch Museum van Cremona bevindt zich in het Park van de Oude Wandelpromenade, rijk aan lokale plantensoorten, met een vijvertje dat een natuurlijk habitat is geworden voor veel kleine dieren. Het museum is ontstaan uit de collectie van de markies Giuseppe Sigismondo Ala Ponzone (1761-1842), zelf een natuuronderzoeker.
Aan deze oorspronkelijke kern zijn later nog andere kleine verzamelingen toegevoegd, voornamelijk geschonken door lokale natuuronderzoekers. De route begint met de historische sectie, gaat verder met een systematisch overzicht van de afzonderlijke disciplines (mineralogie, petrografie, paleontologie en zoölogie, met een botanische sectie in het park), om te eindigen met een lezing over het landschap. De natuurlijke omgeving en in het bijzonder de stedelijke omgeving stellen het mogelijk twee actuele thema’s in de lokale situatie te introduceren: een innovatieve voorstelling van de “stad ondersteboven” en, ter afsluiting van de route, een reflectie over het behoud van biodiversiteit.
Staatsbibliotheek van Cremona
De Staatsbibliotheek van Cremona bestaat uit twee hoofdgroepen: de Overheidsbibliotheek en de Stadsbibliotheek.
De Overheidsbibliotheek (tot 1860 Imperial Regia Biblioteca genoemd) vindt haar oorsprong in de bibliotheek die begin 17e eeuw door de Jezuïeten werd gesticht in Cremona, binnen hun college. De Jezuïeten werden geroepen naar Cremona door bisschop Cesare Speciano (1539-1607, sinds 1591 het hoofd van het bisdom), en wijdde zich vooral aan de opvoeding van jongeren, zonder het pastorale werk te verwaarlozen.
Als studie- en onderwijshulp begonnen zij meteen al met het verzamelen van boeken, een collectie die al snel werd verrijkt met de kostbaarste kern: de persoonlijke bibliotheek van Speciano, van meer dan 1.200 volumes, waaronder incunabelen, zeldzame 16e-eeuwse edities en manuscripten. De oorspronkelijke locatie bevond zich bij het jezuïetencollege (nu het Liceo Ginnasio Statale ‘Daniele Manin’, Via Cavallotti), verbonden aan hun kerk: San Marcellino. De jezuïetenbibliotheek werd rond 1775 door keizerin Maria Theresia opengesteld voor het publiek, kort na de opheffing van de orde (1773). De Cremonese verlichtingsdenker Giambattista Biffi speelde een actieve rol bij de opening.
De bibliotheek is twee weken in augustus gesloten voor jaarlijkse revisie en stofzuigwerkzaamheden. In die periode zijn de informatiediensten, distributie en uitleen geopend van 10.30 tot 12.30.
Staatsarchief van Cremona
Het Staatsarchief werd in Cremona opgericht bij ministerieel besluit op 21 november 1955, maar pas tussen 1958 en 1960 werden de eerste collecties samengebracht. Dankzij het vooruitzicht van mr. Giuseppe Ghisalberti, voorzitter van de provincie Cremona, slaagde de provincie erin een vestiging in de Via Palestro in te richten in lokalen die werden toegewezen door de gemeente Cremona. Na verloop van tijd ontstond de noodzaak voor uitbreiding en in 1979 verhuisde het archief naar de huidige locatie in de Via Antica Porta Tintoria, eigendom van het Cremonese Onderwijsinstituut beheerd door de Stichting “Città di Cremona”.
