In Italië begon men rond de 13e eeuw deze “soort mozaïek gemaakt van hout” vaker te gebruiken en in de 1500s maakten veel kunstenaars uitgebreid gebruik van intarsia als creatieve techniek. De schilders gaven op verzoek van hun opdrachtgevers een geschilderde tekening aan de intarsiakunstenaars om na te bootsen met de snijtechniek; soms waren de opdrachtgevers van de schilders zelf intarsiakunstenaars die voor hun werken om tekeningen vroegen om als basis te gebruiken.
In de 16e eeuw maakten kunstschrijvers een strikte scheiding tussen “hogere kunsten” en “lagere kunsten”. In die hiërarchie werden houten intarsia’s, net als keramiek, wandtapijten en glas, onder de “lagere kunsten” geplaatst, zozeer zelfs dat schilder-architect Giorgio Vasari in 1568 intarsia omschreef als een “middelmatig surrogaat van schilderkunst”. Zelfs Galileo Galilei noemde het een “samenspel van kleine stukjes hout in verschillende kleuren”.
Toch was intarsia, ook al werd het kritisch bekeken, in de 16e eeuw één van de gelegenheden om het net ontdekte perspectief uit te proberen. In intarsia was de illusie van vol en leeg, nabijheid en afstand van objecten niets anders dan de uitwerking en ontwikkeling van perspectieftekeningen, vervaardigd met schildertechnieken.
Kunstenaars maakten met verschillende tinten en nuances van hout valse kasten met stillevens erin, illusoire ramen die perspectivische uitzichten lieten zien, valse nissen met heiligen, religieuze figuren en allegorische figuren; ook trompe-l’œil, al in mindere mate, maakten deel uit van het scala aan geproduceerde intarsia.
Deze kunst had zeker haar charme, en nog steeds, na 4 eeuwen, is intarsia een veelgebruikte techniek. Vooral in Sorrento. In de geboorteplaats van Torquato Tasso blijven kunstenaars-ambachtslieden deze unieke en waardevolle objecten vervaardigen, bestemd voor voornamelijk buitenlandse markten, volgens oude methoden. De Sorrentijnse snijders verkrijgen met geduld, passie en inventiviteit, door het gebruik van diverse houtsoorten, figuratieve panelen en meubelobjecten met verrassende kleur- en perspectiefeffecten.
De intarsia’s die vandaag de dag in Sorrento worden geproduceerd zijn echter niet meer dezelfde als vroeger: de ambachtslieden, zeer alert op markttrends, hebben hun productie verlegd naar het gebied van design en puur objectgericht werk. De patronen en fantasieën blijven bovendien traditioneel: klassieke “bloemmotieven”, Sorrentijnse landschappen en typische lokale figuren. Doosjes en kistjes, spiegels en lijsten, lampen, kasten en tafelletjes zijn allemaal handgemaakte objecten die echter volgens twee verschillende bewerkingen worden vervaardigd: de ene kiest voor behoud van het hout in een matte, natuurlijke staat zoals gevraagd door de Europese markt; de andere voorziet een afwerking met polyester, waardoor de producten glanzend worden, zoals Amerikaanse kopers dat prefereren. Deze laatste zijn bovendien dol op Sorrentijnse intarsia. Muziekdoosjes, de beroemde sieradendoosjes met carillon die in Zwitserland of Japan worden geproduceerd, noemen Amerikanen simpelweg “Sorrento” en het meest gevraagde nummer is natuurlijk “Torna a Surriento”.
De gebruikte houtsoorten zijn nog steeds dezelfde als vroeger: beuk en palissander, paardenkastanje en sinaasappel, tulpenboom, esdoorn, peer, ebbenhout en padouk; en ook de nuances en schaduwwerking worden verkregen door elk stukje hout in heet zand te dompelen zoals vroeger; de duizend kleuren worden verkregen met industriële methoden om een hoge kwaliteitsstandaard te garanderen en de productietijd te verminderen. Toch zijn er nog wat “puristen” die het langere proces prefereren met het koken van latjes in kruiden- en essensiënmengsels, volgens een traditionele methode die vandaag economisch onrendabel is. De houtvezel en textuur hebben een uitgesproken grafische component, terwijl het type houtbewerking – parallel, dwars of normaal – samen met de plantaardige kleurstoffen een werkelijk oneindig aantal nuances oplevert.
De kunstenaars die snijden zijn constant op zoek naar hout met bijzondere aders en “onbekende” tinten. Bijvoorbeeld, door de plotselinge uitstoot van dioxine bij de Icmesa-fabrieken die enkele jaren geleden een milieuramp in de omgeving van Seveso veroorzaakte, veranderde de kleur van boomstammen in dat gebied en kreeg het hout tinten die in de natuur niet reproduceren zijn, met absoluut buitengewone nuances. Een kunstenaar uit Sorrento wist dat hout te bemachtigen en gebruikt het nu om echt unieke stukken te maken.
Al bijna twee eeuwen is intarsia een van de belangrijkste economische activiteiten op het schiereiland van Sorrento. Meester-snijders geven hun kunst door van vader op zoon en om een product dat ongeveer 100 ambachtelijke werkplaatsen en meer dan 600 mensen omvat te beschermen, is de Vereniging “Unione Artgiani Intarsio Sorrentino” opgericht; tot de initiatieven van de vereniging behoort de Permanente Intarsia Tentoonstelling die georganiseerd wordt in de werkplaatsen van het Kunstinstituut “Francesco Grandi” dat zich binnen het klooster San Francesco bevindt. Op school kan men cursussen volgen om de kunst van het intarsia te leren, hoewel het werk in de werkplaats nog steeds de beste methode is om alle “geheimen” van het vak te ontdekken. Hoe dan ook is de “intarsiatechniek” de oudste en meest prestigieuze cursus van de school: de afdeling Meubilair en Intarsia bestond al eind 1800.
In Sorrento zijn veel beroemde intarsiakunstenaars en bijna allemaal zijn ze ook meubelmakers en restaurateurs. Iedereen heeft zijn eigen specialisatie: sommigen zijn gespecialiseerd in het maken van speltafels en lijsten, anderen in mozaïeken of doosjes. Ook portretten en reproducties van beroemde schilderijen zijn zeer gewild, vooral op de Japanse markt. Vooral schaars zijn de ambachtslieden die nog steeds de beroemde doosjes met het “geheim” maken, sieradendoosjes van olijfhout met een traditioneel en ingewikkeld systeem dat het kleine slotje verbergt.
