Voor de boerenbeschaving was de natuur Chaos, die voortdurend moest worden geordend door een goddelijke hand, via het werk van de Heiligen en de Madonna. Figuren die hielpen om het ontberingen, armoede, wanhoop en eenzaamheid in de meest afgelegen dorpen te overwinnen.
Uit devotie hebben de Lucaniërs op de bergen, tussen de bossen, kleine kerken opgericht die ze Heiligdommen noemden. Er zijn er 82, verspreid over de moeilijkst bereikbare plekken van de regio, niet ver van een gemeenschap. Gebouwen die meestal aan de Madonna zijn gewijd en een diep geworteld geloof voeden in cultuur, gewoonten en tradities. Een levendige aanwezigheid die niemand betwist.
In Calvello is het op de tweede zondag van mei een drukte van belang. Het is een datum die het hele jaar door wordt verwacht: de dag waarop de Madonna wordt begeleid naar het Heiligdom van de Monte Saraceno.
De devotie is totaal. Een menselijke keten klautert via een steile en gladde weg omhoog. Een rotsachtige tocht door de bossen om te komen op een rotsuitloper, aan de voet van de Monte Volturino, op 1.320 meter hoogte, bij het “Heiligdom van Campagna”, de zomerse verblijfplaats van de Maagd. Een kleine witte kerk met kale muren, die het hele dal tussen de Monte di Viggiano en Caperrino domineert. Het werd gebouwd door de Benedictijnen, de stichters van Calvello, niet ver van een oud Longobardisch, later Saraceens militair bolwerk, waarvan de plaats naam draagt. “Regina del Monte Saraceno, bid voor ons!” Dit is het gebed dat de gelovigen, die hier zijn aangekomen, richten tot de Maagd, afgebeeld in een klein beeldje met een intense expressie. Het beeld, dat met zoveel plechtigheid naar het kleine Heiligdom wordt gedragen, is niet het origineel, maar een reconstructie van het houten beeld, in Byzantijnse stijl, van de Madonna “de Plano”, vernietigd samen met de parochiekerk tijdens de aardbeving van 1857.
Wat gered kon worden, werd herbouwd door een Napolitaanse kunstenaar die de stukken met papier-maché verbond. Het is ingesloten in de “Caggia”, de urn-symboliek van zoveel devotie. Van zeer hard en zwaar hout, met de hand gesneden door lokale ambachtslieden. Zeker een reproductie van een ouder exemplaar. De Caggia is het meest directe visuele element; het is voor de inwoners van Calvello het beeld van de Madonna zelf, hun rijkdom, hun trots, de vertrouwde manier om, vanaf jonge leeftijd, het mariale symbool te herkennen. Het is de veilige plaats waar men met een diep geloof naar verwijst, al bijna een millennium lang.
Het beeld van de Madonna van de Monte Saraceno is gekroond op 9 september 1947. Een evenement dat duizenden pelgrims uit de hele regio bijeenbracht. De trouwe Lucaniërs verzamelden twee kilo goud om de kronen te gieten die het hoofd van de Moeder en van het Kind zouden sieren. Twee betoverende diademen ingelegd met edelstenen. In 1952 en 1981 werden de kronen beide keren gestolen door heilige onbehoorlijke handen. Beide keren wisten de inwoners van Calvello het symbool van koningschap aan het beeld terug te geven. Op de dag van de processie naar Monte Saraceno wordt een religieus ritueel vernieuwd, vergezeld door de kermis, folklore en de traditie van samenkomen, in naam van een gedeeld geloof. Op de vooravond van deze tocht worden in het dorp de traditionele “focanoi” aangestoken, vreugdevuren die symbool staan voor vernieuwing, zuivering en een ideaal obstakel voor de doorgang van het beeld van de Madonna.
Er wordt gestreden om de Caggia op de schouders te dragen en vroeger was het de gewoonte om, eenmaal aan de rivier de “Terra” aangekomen, te doen alsof er een hindernis was om verder te gaan.
Er wordt gefantaseerd over een kluizenaar die in een kleine grot naast het Heiligdom zou hebben gewoond. Geloofsopvattingen, tradities en rituelen die de cultuur van een volk vertellen. Dezelfde cultuur die nog steeds emoties oproept bij mensen die vanuit verre oorden terugkeren naar Calvello, vanuit verworven vaderlanden die nooit de smaken, geuren en sferen van de plek waar men geboren is, kunnen vervangen.
Het ritueel wordt herhaald op 8 en 9 september: dagen waarop de processie de omgekeerde route volgt: van Monte Saraceno naar de parochiekerk; wanneer de Caggia terugkeert naar het dorp om daar de hele winter te blijven. Weer een vreugdevolle en gezette keten; weer een tussenstop onderweg bij het Heiligdom van de Potentissima: een oud patroonkapelletje uit de 17e eeuw. Hier wordt op de tocht gerust en gebeden, op duizend meter hoogte, in de betovering en rust van een ongerepte natuurplaats. Het feest gaat door en is een feest van kleuren, geluiden en rituelen, in naam van een hernieuwde, herontdekte identiteit.
