Bomarzo, Monsterpark: de geschiedenis
We zijn in Bomarzo, midden in het Etruskische gebied. Vanaf het kleine stadje op de heuvel heb je uitzicht over de groene vallei die door de kronkels van de rivier de Tiber wordt doorkruist. In de 15e eeuw vestigden de prinsen Orsini hier hun residentie en rond het midden van de 16e eeuw wilde een van hen, de geleerde en moedige krijgsman Vicino Orsini, aan de voet van de heuvel een groot en bijzonder monumentaal park creëren. Voor het vormen van de sculpturen liet de prins gebruikmaken van de steen die overvloedig in de omgeving voorkomt: een lichtgrijze tufsteen, met een kenmerkende zwarte gespikkeldheid die lijkt op peperkorrels: de “peperino”.
De vulkanische oorsprong van dit materiaal paste duidelijk goed bij wat de extravagante prins in gedachten had: het maken van gigantische en fantastische beelden, direct uitgehouwen in de grote blokken “peperino” die verspreid in de grond lagen. Waarom prins Orsini deze ingewikkelde “scène-machine” wilde realiseren is onbekend; misschien was het werk onderdeel van het brede fenomeen dat een kenmerk was van de 16e eeuw, de Kunst- und Wunderkammer, toen het verzamelen en tonen van zeldzaamheden, curiositeiten en bijzondere en vreemde voorwerpen in de vorstelijke hoven van half Europa uitgroeide tot een symbool van ijdelheid. Het Monsterpark was echter een speciale Wunderkammer, omdat het buiten was en omgeven door groen, wat vrij uniek was.
Wat de reden van oprichting ook was, tegenwoordig is het Monsterpark in Bomarzo zeker een van de meest fascinerende plekken in Midden-Italië: een waarachtig “Heilig Woud” in barokstijl. Een openlucht kunstgalerie met sculpturen vervaardigd door onbekende kunstenaars. Er bestaan veel legendes over wie heeft bijgedragen aan de creatie van het mysterieuze en ongewone park. Er wordt gezegd dat de excentrieke bedenker, prins Orsini, tijdens een veldslag bij Wenen Turkse gevangenen had gevangen, die hij naar Bomarzo liet brengen en opdroeg de beelden te hakken. Dit kan de onhandige en ambachtelijke uitvoering van de werken verklaren; de sculpturen zijn inderdaad niet fijn afgewerkt, maar de figuren van deze monsterlijke dieren en fantastische, groteske reuzen weten zeker volwassenen te fascineren en kinderen bang te maken.
Een zeker unieke figuur is deze Vicino Orsini die erin slaagde verschillende symbolieken en talloze allegorische figuren te combineren tot een elegante melange van diverse culturen en tijdperken. In de middeleeuwse symboliek stonden beren voor de bekering van heidenen tot het katholicisme, en de godin Fortuna was volgens Horatius de dame van de zee; hoewel Fortuna in de Renaissance de herrezen godin uit de Oudheid was die onvoorspelbaar haar gunsten verdeelde. De monsters waren elementaire onderdelen van de Griekse mythologie en de Joodse apocalyptische literatuur, terwijl draken in de christelijke cultuur de representatie van Satan waren. Dit grootschalige monumentale complex, dat misschien symbool staat voor een instinctieve menselijke bescherming tegen het onbekende, is zonder twijfel een van de bizarste en meest fantastische werken uit het Italiaanse Cinquecento.
Bomarzo, Monsterpark: de tuinen
Het gevoel dat je krijgt in de tuinen van het Monsterpark van Bomarzo is een “brutale voorzichtigheid”, misschien omdat de naam onbewust een beetje intimideert. Bij de ingang worden we verwelkomd door twee stenen Sfinxen die lijken te waken over een enorme Hercules bezig met het verscheuren van Cacus, de Romeinse god, zoon van Vulcanus, die vuur spuwt en de grootte heeft van een reus; er loopt een lichte rilling over onze rug, maar we schrijven het toe aan de frisheid van de mooie tuinen en gaan nieuwsgierig verder het park in.
Scheve fonteinen en hoofden van hellevuurmonsters, een gigantische schildpad met daarboven het beeld van Fortuna, een Draak die wordt aangevallen door leeuwen en honden, een maskerkop met het uiterlijk van een ork met een wijd open mond waarin een stenen tafel en stoelen zijn geplaatst. Voor al deze figuren gaat onze fantasie aan de slag, en concluderen we dat prins Orsini echt een bijzonder type moet zijn geweest. We ontmoeten ook nog zeemonsters die uit de rotsen opduiken, gevleugelde sirenes en leeuwen, een olifant die met zijn slurf lijkt een krijger te wurgen, een hellend huis dat lijkt te zakken in zijn eigen fundamenten. We betreden het huis en krijgen duizelingen, het voelt alsof we het evenwicht verliezen en alles instabiel wordt. Snel verlaten we het mysterieuze bouwwerk en lopen door naar de Xisto, het grote plein met een uitzichtpunt. De inrichting van het plein bestaat uit enorme vazen, dennenappels en decoratieve eikels, en aan het einde, bijna ter afsluiting van het gebied, is een rij heraldische beren die een roos vasthouden: het wapen van het geslacht Orsini. Tijdens het wandelen zien we overal op de rotsen inscripties en gegraveerde verzen die ons langs de paden begeleiden, alsof om ons te herinneren dat de plaats bedoeld was voor bezinning en meditatie.
Aan het einde van de lange route door het Monsterpark van Bomarzo, op het hoogste punt van deze “betoverde tuin” die zich uitstrekt over terrassen, is er een klein koepelvormig tempeltje: sommigen zeggen dat prins Vicino Orsini het liet bouwen ter nagedachtenis aan zijn vrouw Giulia Farnese, die vroegtijdig stierf. Tenslotte verlaten we het Monsterpark alsof we uit een droom ontwaken; de aangename sensatie die blijft is dat we hebben bijgedragen aan het plezier van een persoon die al vijf eeuwen lang met al zijn gasten speelt.
