Volgens de klassieke mythologie is Procida, in Campanië, een bloem die van de berg Epomeo op het nabijgelegen eiland Ischia is gevallen. Een andere legende vertelt dat in de buik van het eiland de reus Typhoeus verborgen ligt, die Jupiter (Giove) van de troon wilde stoten maar in plaats daarvan op aarde werd gesmeten; de reus zit nu opgesloten onder het basalt en schudt zijn 50 hoofden om zichzelf te bevrijden. Laten we ontdekken wat er te zien is op Procida.
Procida, Italiaanse culturele hoofdstad 2022
1 Procida, waar ligt het
Geologisch is het eiland verbonden met de Campi Flegrei, de “brandende velden” van de oude Grieken, en rust het op vier uitgedoofde kraters. Procida is een mystiek, magisch eiland, rijk aan volkscultuur en met een grote traditie van de zeevaartkunst. De geschiedenis is vrij bewogen. Het werd gekoloniseerd door de Grieken uit de baai van Napels, daarna door kolonisten uit Chalkis en Erythrae, en in de Romeinse tijd meerdere keren aangevallen. Met zijn heer Giovanni da Procida speelde het een belangrijke rol in de Wespersoorlog tussen de Anjou en de Aragonese in de 13e eeuw.
2 Procida in de geschiedenis
In de 16e eeuw werd Procida herhaaldelijk aangevallen door Saraceense piraten, die de economie verwoestten en een drastische bevolkingsdaling veroorzaakten. In die tijd telde Procida minder dan 2000 inwoners, allemaal geconcentreerd binnen de muren van het kleine dorp Terra.
In 1799, tijdens de Napolitaanse revolutie die de partenopeïsche republiek uitriep en de macht van de Borboni nederlaag verklaarde, bezette commandant Trowbridge met zijn Engelse soldaten het eiland en onder bevel van Nelson onderdrukte hij de onrusten door 12 inwoners van Procida te doden.
De emigratie naar overzee aan het einde van de vorige eeuw bracht vervolgens de laatste zware klap aan de eilandseconomie. Jonge Procidiërs vertrokken elders op zoek naar werk, naar Zuid-Amerika en de Verenigde Staten. Veel matrozen zochten aanmonsteringen op buitenlandse koopvaardijschepen en slechts enkelen bleven gelukkig in eigen land. Al deze gebeurtenissen hebben het karakter van de Procidiërs zacht en tegelijk moedig gemaakt, volhardend in ontberingen en toegewijd aan religie. Geweldsdelicten zijn op het eiland zeldzaam; de inwoners zijn vrij terughoudend en zijn bijna uit vrije wil “eilandsbewoners”.
3 Procida vandaag
Procida is tegenwoordig een welvarend en bloeiend eiland, al zie je dat niet meteen. Hier zijn alle mannen bekwame zeevaarders en goede vissers. Voor de visserij vertrouwen ze op de gunstige seizoenen en lezen ze de tekenen aan de hemel af. Hoewel ze hun vak tot in de puntjes beheersen, zijn ze voorzichtig en nemen ze alleen de noodzakelijke risico’s, zoals hun goede zeevaarttraditie heeft geleerd. Terwijl rederijen en kapiteins met grote schepen de oceanen en stormen trotseren om hun waardevolle handelsvluchten succesvol te volbrengen.
In de 19e eeuw voeren de zeilschepen uit Procida over alle zeeën, tot aan Australië toe. Veel families op Procida bezitten minstens één schip, dat meestal door de eigenaren zelf wordt bestuurd. Zo wordt het een familiebedrijf waarbij de mannen aan boord het zeemanswerk doen, terwijl de vrouwen aan land het schip en de onderneming beheren. Gedurende vele maanden per jaar verlopen de contacten tussen bemanning en familie alleen via radio, en tijdens rustperiodes, wanneer iedereen thuis is, wordt er uitbundig gevierd.
4 Procida en de lijnen voor de palamidi
Er wordt gezegd dat sommige zeevaarders van Procida, tijdens hun lange reizen in het Oosten, een geheim recept uit China meenamen om de lijnen en netten waterdicht te maken. Zo worden er op Procida twee soorten lijnen geproduceerd: een transparante en glanzende, uniek in Europa, en een oranje, traditioneel garen. Met deze lijnen spannen vissers hun palamidi. Dit zijn complexe systemen voor diepzeevisserij, die vaak langer zijn dan 500 meter en voorzien zijn van enkele duizenden haken.
5 De Procidiërs en de zee
De Procidiërs leven dicht bij de zee en natuurlijk van de zee: dat is hun rijkdom. De economische voorspoed leidde tot een bevolkingsgroei, en nu wonen er ongeveer 2700 mensen per km² op het eiland, één van de dichtstbevolkte gebieden ter wereld. Het leven op Procida is rustig, en tussen de zonovergoten muren van de huizen heerst een familiale sereniteit; voor de Procidiërs is familie heel belangrijk, misschien wel juist door de gedwongen afstand vanwege het werk op zee. Sommige huizen liggen tussen sinaasappelboomgaarden en wijngaarden, of steken tussen jasmijn en geurende planten uit; het eiland is een uitgestrekt mediterraan kreupelhout op gele en grijze tufsteen en vulkanisch basalt van duizenden jaren oud. Procida is een land vol grote charme.
6 Vivara, het natuurreservaat eiland
Aan de uiterste punt van het eiland ligt Vivara. Het is een eilandje van slechts 34 hectare, verbonden met Procida door een brug-aquaduct. Hier, in een soort fitoclimatisch relikt dat de tand des tijds heeft doorstaan, leven meer dan 500 plantensoorten samen, waaronder vele exemplaren van zomereik en pubescente eik. De wilde vegetatie van dit weelderige natuurreservaat, het randje van een geopende krater, wordt aangevuld met de cactusficus en de giftige venkel met gele bloemen.
In de 18e eeuw was Vivara een van de vele koninklijke jachtgebieden, streng gereguleerd. Hier liet de koning van Napels, Karel van Bourbon, een konijnenpark aanleggen. Vandaag zijn de wilde konijnen er nog steeds en zijn de toegangsregels nog steeds streng, vooral na recente archeologische opgravingen die enkele zeer belangrijke Myceense vondsten aan het licht brachten. Toegang tot de natuur-oase is toegestaan van mei tot oktober.
Vanaf de top van de 109 meter hoge Vivara lijkt het eiland Procida plat als een schol, hoewel de grote Romeinse dichter Vergilius zei: “tum sonitu Prochyta alta tremit“. De hoogste punten van het eiland zijn de Olmo, met zijn 51 meter, en Terra Murata, 91 meter hoog boven zee.
7 Borgo Terra
In de 16e eeuw was het dorp Terra de enige stedelijke kern van het eiland. Bovenop Terra Murata, hoog en steil boven de zee, omgeven door muren en losstaand van het dagelijkse leven op het eiland, staat het kasteel van de proost van Procida, kardinaal Innico d’Avalos. Vanuit deze positie domineert het slot het kanaal dat het eiland van het vasteland scheidt. Ooit was het kasteel een koninklijke residentie. Getransformeerd tot een streng gevangenis werd het in de jaren vijftig gesloten. Sindsdien is het imposante bouwwerk verlaten.
8 De kaper Barbarossa en de piraten
Beïnvloed door de winden Libeccio en Tramontana was het kasteel een uitkijkpunt voor het spotten van Saracenen en barbaren uit Afrika, die met hun rooftochten overal in het Middellandse Zeegebied angst en dood zaaiden. De legende vertelt dat de kaper Khair-ad-din, beter bekend als “Barbarossa”, in 1534 met zijn snelle schepen probeerde Procida aan te vallen. Maar toen verscheen de aartsengel Michael aan de hemel, die met zijn glanzende zwaard de vesting met vlammen omhulde om haar te beschermen, en met bliksems de gevreesde Turkse piraat verdreef. Zelfs nu vertellen oude vissers uit Procida dat ze op de zeebodem kettingen en ankers hebben gezien die piraten in het water wierpen om sneller te kunnen ontsnappen. De geschiedenis geeft ons echter een andere versie. Tijdens de aanval van 1534, medio augustus, landden de moslims op het eiland en verwoestten het bijna helemaal.
De wijk Terra Murata werd geplunderd en volledig verbrand, de piraten vernielden de gewassen en maakten vele inwoners tot slaaf. Nog erger was de inval eind juni 1544, waarbij kapitein Barbarossa en zijn mannen ongeveer 1500 mensen gevangen namen, nadat ze huizen, graan en alles wat ze tegenkwamen in brand hadden gestoken. Toch schonken de eilandbewoners in 1627, zeer toegewijd aan aartsengel Michael, hem een zilveren standbeeld en wijdde men een abdij aan hem in Terra Murata.
