Het is het belangrijkste en best bewaarde architectonische getuigenis uit de Longobardische periode en is bijzonder belangrijk omdat het de samenkomst markeert van typisch Longobardische motieven (zoals in de fries, bijvoorbeeld) en een heropleving van klassieke modellen, waardoor een soort ononderbroken vorstelijke continuïteit ontstaat tussen klassieke kunst, Longobardische kunst en Karolingische kunst (waarin vaak Longobardische vaklieden werkten, zoals in Brescia) en Ottoniaanse kunst. Het geheel maakt deel uit van de reekslocatie “Longobarden in Italië: de machtscentra”, bestaande uit zeven plekken met talrijke architectonische, schilder- en beeldhouwwerk van de Longobardische kunst, die in juni 2011 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO werd geplaatst.
Het werd gebouwd rond het midden van de 8e eeuw op de plek waar vroeger de gastaldia (of gastaldaga, of gastalderia) stond, het paleis van de gastaldo, heer van de stad; het was dus een paleiskapel. Het initiatief is waarschijnlijk genomen door Astolfo, hertog van Friuli van 744 tot 749 en koning der Longobarden van 749 tot 756, en zijn vrouw Giseltrude.
Toen de gastaldia werd omgevormd tot klooster kreeg het tempeltje de nieuwe Marianische naam.
Het bestaat uit een vierkante ruimte met een ruime kruisgewelf, die wordt afgesloten door een lager gelegen koor, gescheiden door paren zuilen in een drieluik portiek met parallelle tongewelven. De westkant was de oude ingangsmuur en aan deze kant zijn nog opmerkelijke resten te zien van een buitengewone decoratie in stucwerk en fresco. De apsis was oorspronkelijk versierd met mozaïeken, maar daarvan is tegenwoordig niets meer over.
De lunet boven de deur is omlijst door wijnranken met druiventrossen. In het midden is Christus afgebeeld tussen de aartsengelen Michael en Gabriël, terwijl op hetzelfde vlak een fresco-baan met martelaren te zien is.
Het meest interessante deel is echter de fries op het hogere niveau, losjes boven de architectonische elementen van het gebouw zoals de vensters geplaatst. Hier zijn zes hoogreliëffiguren van heiligen te vinden in stuc, uitzonderlijk goed bewaard gebleven: hun monumentale figuren kunnen worden gerelateerd aan klassieke modellen, opnieuw geïnterpreteerd volgens de Longobardische cultuur. De draperieën van de rijkelijk versierde gewaden hebben een sterk lineair verloop dat doet denken aan Byzantijnse modellen, waarvan de heiligen zich onderscheiden door een sterker volumegevoel en verticalisme, dat nog benadrukt wordt door de lengte van de plooien in de tunieken.
Informatie over het Oratorium van Santa Maria in Valle
Piazzetta San Biagio,
33043 Cividale del Friuli (Udine)
0432700867
turismo@cividale.net
https://www.comune.cividale-del-friuli.ud.it
Bron: MIBACT
